BEKTAŞİLİK'TE DERECELER

İsmail Özmen

Bektaşilikte beş derece vardır. Bunlar sırasıyla muhib, derviş, baba, mücerret ve halife’dir. Bektaşilik’te iki Bektaşi’nin kefaletiyle tarikattan nasip alarak bir babaya intisap eden kişiye muhip denir.

 

1-Muhiblik: Muhip ilk basamaktır. Muhibler yalnızca ayin cemi ile ölü ayini cemine katılabilirler.

 

2-Dervişlik: Muhiblerden derviş olmak isteyen dervişliğe ikrar verir ve dervişliğe laik olduğu anlaşılınca dervişlik ayni cemi yapılır, kendisine dervişlik tacı giydirilir. Dervişlik ikinci kademedir.

 

3-Babalık: Bektaşilik’te üçüncü derece babalıktır. Ehliyeti olan dervişe halife tarafından icazet verilirse tacının üzerine sarık sarabilir. Böylece babalık makamına geçer. Baba muhib ve derviş yetiştirebilir. Ancak bir dervişe babalık veremez, babalık vermek yetkisi sadece Bektaşilerin en büyüğü olan halifeye aittir. Babalar, peygamber soyun dansa yeşil, değilse beyaz sarık sararlar.

 

4-Mücerretlik: Bektaşi’lerde dördüncü derecedir. Evlenmemiş bir derviş ya da baba mücerretliğe ikrar verir, Kalenderilik’ten geçmiş olan tıraş erkânı ile tıraş edilir, sağ kulağı delinerek mengüş (küpe) takılır. Böylece mücerretlik makamına geçmiş olur. Mücerretlik ayini cemine mücerretlerden başkası katılamaz. Mücerretler evlenemezler. Yaşamları boyunca kendilerini tarikata adamış sayılırlar. Mücerretlik ayini önceleri yalnız Hacı Bektaş Dergâhındaki Balım Sultan türbesinde ve Kerbela Tekkesi’nde yapılırdı. Mehmet Ali Hilmi Dedebaba bu ayini Merdivenköy dergâhında da yaptı.

 

5-Halifelik, Bektaşiliğin beşinci derecesidir. Halife, çevredeki Bektaşi’lerin en büyüğüdür. Taçlarının üstüne siyah sarık sararlar. Herhangi bir baba, halifelik makamlarından birine başvurduğu takdir de, isteği kabul edilirse ya da buna gerek görülürse kendisine halifelik icazeti ile çerağ, tuğ, âlem ve sofra verilir. Muhiblik, dervişlik, babalık ve mücerretlik ayini cemlerinde bir kurban kesilmesine karşılık, hilafet ayini ceminde usule uyularak kırk kurban kesilirdi. Ama son dönemlerde kurbansız nasip verenler ve hilafet kurbanını bire indirenler de oldu. Bektaşi’lerde önceleri dört halife varken son zamanlarda bu usul de bozuldu. Babagan Bektaşi’lerde, üç mücerret baba müşterek imzalı icazetname ile bir babayı halife yapabilirdi.